به نام تو که آرام دلهای بی قراری    

در فراق یا ر

برای همه آنان که بی تقصیرند :

تقدیم به چشمهای که در راه ماندند ودل هایی که آنها را راندند.

تقدیم به اشک هایی که غرورشان شکست وعهدهایی که

کسی آنها را نبست. 

   برف که آمد

    دل ما کوه یخی بود شناور

    میان روزمرگی های همین آدم برفی ساده

    تازه ،

    مدیترانه هم راضی بود

               به عصر یخبندان.

    مدیترانه کتاب مقدس خوانده بود،

   و یوسف ، همسر عزیز مصر را گفت:

                       در دل همه یخ ها ،

                                  ایمان آب نشسته بود ...

    برف که آمد،

            یوسف را

                مدیترانه برده بود

    شاملو آمد و گفت:

               "تو فرود آی ، برف تازه

                         سلام خوش اومدید.

                                    شهر,شهروند,مبلمان شهری،                                         

                      چارچوب اصلی و ارایه راهکارهای بهینه

                         در این فضای مجازی  می باشد.

شهرها و جهاني شدن

Description:   جان فريدمن به شبکه جهاني شهرها اشاره کرد و در همين حال ساسکيا ساسن دو بعد جهان شهرها را بر شمرد: (1) مراکز سلطه و (2) صحنه هاي قطب بندي اجتماعي – فضايي...

مهندس نارسيس سهرابي

كارشناس ارشد برنامه ريزي شهري

نقل از ماهنامه راه و ساختمان شماره 17

اثر علمي بر شالوده آثار ديگران آفريده مي شود. توجه اخير به مقوله شهرهاي جهاني مبتني بر مطالعات بنيادين پيتر هال (1966) و جان فريد من و هم چنين ساسکيا ساسن (1991) است. پيترهال در کتابش درباره جهان شهرره ا که براي نخستين بار در (1966) منتشر شد توجه مردن را به برنامه ريزي و مديريت کاربري زمين در شهرهاي مهم و بزرگ معطوف کرد. از سوي ديگر جان فريدمن به شبکه جهاني شهرها اشاره کرد و در همين حال ساسکيا ساسن دو بعد جهان شهرها را بر شمرد: (1) مراکز سلطه و (2) صحنه هاي قطب بندي اجتماعي – فضايي. تا اوايل دهه 1990 شمار مطالعات مربوط به جهان شهرها افزايش يافت ولي دو مشخصه در اين مطالعات آشکار را ديده مي شد. نخست آن که در برخي مطالعات نام نيويورک، لندن و توکيو به عنوان جهان شهر دائماً تکرار مي شد. و دوم، مطالعاتي ديگر وجود داشت که مجموعه عجيبي از شهرها از جمله بحرين و بيروت را در فهرست جهان شهرها قرار مي داد. در هر دو گروه از اين مطالعات شهرها نه بر مبناي دليل و برهان براساس ادعا به عنوان جهان شهرها مشخص شده بودند. من اين قضيه را پنهان کاري کثيف پژوهش هاي مربوط به جهان شهرها ناميده ام فقدان داده هاي شهري تطبيقي درست، علت اصلي اين اهمال کاري در تفکر ادراکي و عقلي ماست.

مراکز سلطه جهاني

در چنين شرايطي بود که به همراه سه تن از دانشجويانم مقاله نوشتم که سعي در بررسي همين مشکل داشت يک سلسله داده هاي تطبيقي از جمله داده هاي بورس اوراق بهادار، ادارات مرکزي بانک ها و شرکت ها بزرگ و مهم را برگزيديم. بر خلاف اکثر مطالعات انجام شده روند داده ها را در طول زمان بررسي کرديم تا به خطر سير تغييرات دست يابيم در حالي که مطالعات ما موقعيت نيويورک، لندن و توکيو را مورد تاييدقراري داد وي داده هاي موجود از افت نسبي ارزان و رشد نسبي ديگر شهرهاي اروپا خصوصاً پاريس و فرانکفورت حکايت داشت. اکنون، اين يافته را به ترتيب ذيل به عنوان نظريه ارائه مي کنم مي توانيم دنيا را ساعتي با 24 تقسيم بندي تصوير کنيم. براي پوشش دادن تمامي 24 ساعت به سه جهان شهر نياز داريم. يکي در اروپا در آسيا و ديگري در آمريکا با چرخش پوشش دنيا سه شهري که داراي موقعيتهاي استراتژيک هستند مي توانند جهان را 24 ساعت پوشش دهند. هنگامي که در توکيو شب شده در لندن صبح رسيده است و زماني که فعاليت تجاري در لندن متوقف مي شود ادامه مي يابد و سپتامبر 2001 به لحاظ استيلاي اقتصادي ايلات متحده تضمين شده است. موقعيت توکيو، د رحال حاضر از تضمين نسبي برخودار است چرا که ژاپن دومين قدرت اقتصادي دنيا محسوب مي شود با اين حال پيشرفت غير مترقبه چين و کاهش اهميت ژاپن، ممکن است زمينه رقابتي شديدتري را ميان توکيو، پکن و شانگهاي در آينده فراهم سازد. البته امتياز تمرکز بخش عمده فعاليت هاي تجاري در شانگهاي است، به تدريج کم رنگ تر شود. در مقابل لندن پايتخت اقتصادي نسبتآً ضعيف در حاشيه اتحاديه اروپايي در حال برگ شدن است. آنچه که داده هاي ما نشان مي دادند حاکي از رقابت بر سر تصادف جايگاه اين جهان شهر مرکزي و اروپايي است. لندن هنوز استيلاي خود را حفظ کرده و از نظر توليد خدمات از اغلب شهرهاي جهان جلوتر است. اما پاريس و فرانکورت در دراز مدت با آن رقابت خواهند کرد. در اين ميان البته برلين سنگين ترين سکوت را اختيار کرده و به دلايل واضحي احتمالاً از المپيک 1936 تاکنون نقش يک جهان شهري صلح جو را ايفا نکرده است. در دراز مدت برلين تنها نامزد برجسته احراز مقام جهان شهر طراز اول اروپا خواهد بود.

شبکه شهري جهاني

درجه بندي عملکردهاي سلطه جويي شهرها فعاليتي در خور توجه اما محدود مي باشد اين فهاليت موضوع بار اقتصادي شهرها را تا حدود براي ما روشن مي کند. و همچنين پادزهري را براي نظريات محض مشخص را اشغال مي کنند. بلکه بخشي از يک شبکه نيز محسوب مي شود. براساس نظريه کاستلز در خصوص فضاي جريان ها تحقيقات بسياري به بررسي جريان ها در شبکه شهري جهاني معطوف شده است. سهم من و يک ياز همکارانم يونگ کيم، در اين پژوهش ها تحقيق در خصوص جريانها مسافرين از طريق خطوط هوايي بود. داده هاي جريان را براساس جابجايي بيش از يکصد هزار نفر مسافر در هر دو جهت مسير بررسي کرديم. روند کلي عبارت بود از تعميق کانال هاي موجود جابه جايي دو منطقه آمريکايي شمال و کرانه اقيانوش آرام اين مسئله مسئله اي جهاني نبود مثل خود جهاني شدن فرآيندي ناهمگون بود و قاره آفريقا تقريباً در آن ديده نمي شود. بررسي داده هاي جهاني بود. با اين حال مقايسه مراکزي که در مقام هاي بعدي قرار داشتند تصويري از ارتباطات منطقه اي را آشکار مي نمود. به عنوان مثال لس آنجلس علي رغم اعتراض هاي مکتب لس آنجلس کمتر جهان شهر محسوب مي شود و بيشتر جهان شهر کرانه اقيانوس اقيانون آرام است، اما امستردام به وضوح يک جهان شهر اروپايي است. جالب توجه ترين الگو در بررسي شهر مياني ديده شد. داده ها، ميامي ديده شد. داده ها، ميامي را به وضوح به عنوان پايتخت آمريکاي لاتين نشان

مي دهد.

مراکز سلطه جهاني

در چنين شرايطي بود که به همراه سه تن از دانشجويانم مقاله اي نوشتم که سعي در بررسي همين مشکل داشت (Short,et al,1996). ي سلسله داده هاي تطبيقي از جمله داده هاي بورس اوراق بهادار، ادارات مرکزي بانک ها و شرکت هاي بزرگ و مهم را برگزيديم. برخلاف اکثر مطالعات انجام شده، روند داده ها را در طول زمان بررسي کرديم تا به خط سير تغييرات دست يابيم. در حالي که مطالعات ما موقعيت نيويورک، لندن و توکيو را مورد تأييد قرار مي داد، ولي داده هاي موجود از افت نسبي لند و رشد نسبي ديگر شهرهاي اروپا خصوصاً پاريس و فرانکفورت حکايت داشت. اکنون، اين يافته را به ترتيب ذيل به عنوان نظريه ارائه مي کنيم: مي توانيم دنيا را ساعتي با 24 تقسيم بندي تصور کنيم. براي پوشش دادن تمامي 24 ساعت، به سه جهان شهر نياز داريم. يکي در اروپا، يکي در آسيا و ديگري در آمريکا. با چرخش دنيا سه شهري که داراي موقعيت هاي استراتژيک هستند مي توانند جهان را 24 ساعت پوشش دهند. هنگامي که در توکيو شب شده در لندن صبح رسيده است و زماني که فعاليت تجاري در لندن متوقف مي شود، نيويورک تازه فعاليتش

مطالعه فرایند اجتماعی شدن در زندگی شهری با تاکید بر فعالیت های فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری مشهد

محمد حسن شربتيانچکیده

انقلاب صنعتی منجر به شکل گیری شیوه زندگی شهرنشینی شده، که افراد جامعه شهری باید آن را کسب کنند. این فرایند آموزشی و یادگیری اجتماعی را می توان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری شهری نامید . این پدیده اجتماعی از بعد جامعه شناختی و انسان شناسی شهری در ارتقاء فرهنگ شهری بصورت یک واقعیت اجتماعی و انسانی بطور مستقیم و غیرمستقیم در قالب برنامه ریزی های فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری بر فضاء شهر تأثیر گذارست. حوزه فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری بعنوان دستگاه و نهاد اشاعه دهنده فرهنگ شهروندی  باید در قالب اجتماعی شدن شیوه های زندگی موسوم و رایج شهری را میان شهروندان ترویج دهد . در ساخت این فرایند ، خانواده ، مدرسه ، رسانه های جمعی، مساجد، موسسات فرهنگی و تربیتی و... از عوامل موثر هستند . از بعد دیگر در جامعه پذیری شهری، هنجارها بعنوان الگوهای صحیح رفتار ی در قالب " باید و نباید " در گسترش فرهنگ شهروندی و شکل بخشیدن به هویت فرهنگی نقش بسزایی دارد ، متولیان فرهنگی و اجتماعی  مدیریت شهرداری مشهد با برنامه ریزی های مختلف می توانند این الگوها را به اقشار مختلف جامعه شهری خصوصاً جوانان ، زنان ، کودکان ارائه دهند . از بعد دیگر، ارزش های اجتماعی در قالب نظام اجتماعی در این شهر بعنوان منبع حیاتی مورد احترام بوده ، و نقش موثری در ترویج اشاعه فرهنگی شهر دارد . این منبع فرهنگی با توجه به مطلوبیت، باید ارزشیابی و امتیازبندی گردد؛ و با توجه به بعد اشتراکی و قضاوت جمعی مفهوم سازی و عینی گردد؛ و همراه با عواطف و احساسات پرشور و هیجان انگیز به شهروندان در قالب برنامه ریزی های اجتماعی و فرهنگی عرضه گردد.

مفاهیم کلیدی

اجتماعی شدن  ، ارزش اجتماعی، انسان شناسی شهری،  جامعه شناسی شهری ،هنجار اجتماعی

مقدمه

     بعد از انقلاب صنعتی شیوه جدید زندگی بنام شهرنشینی در میان جوامع رواج یافت؛ که فرهنگ خاص خود را به همراه دارد . این پدیده اجتماعی از سازمان یافتگی خاصی برخوردار است؛ که در انطباق با فضاء ؛ مولفه های جدیدی را بوجود می آورد . این مولفه ها همراه با فرهنگ جدید ، فضاء متفاوتی نسبت به سایر فضاءها ایجاد کرده است .

    فضاء شهری و نوع زیستگاه آن با شیوه های زندگی روستایی و عشایری متفاوت است ؛ و فرهنگ خاص خود را برای آموزش می طلبد.  در این زمینه مدیریت شهری باید در زمینه فرهنگ شهرنشینی به ارزش ها ، هنجارها و اخلاق اجتماعی متناسب با فضاء فرهنگی حاکم بر آن شهر بر رعایت شهروندان تأکید کنند.

     از دیگر مؤلفه های این فضاء نوع معیشت یا اقتصاد شهری است،که بر فضاء بازار، ‌  تجارت و شکل گیری خدمات و صنعت تأکیدکرده است ؛ در این فضاء با رشد تقسیم کار اجتماعی و شکل گیری اصناف مختلف در فضاء شهری می توان در جهت اجتماعی شدن و جامعه پذیری فرهنگ اقتصاد شهری ، مدیریت شهری ، برنامه ریزی های فرهنگی و اجتماعی خاصی انجام داد.

     شهر به عنوان یک فضاء سیاسی دارای فرهنگ سیاسی متمایزی از سایر فضاءهاست ، در این فضاءرشد و ارتقاء فرهنگ مشارکت سیاسی و اجتماعی در زمینه توسعه شهری به عنوان ویژگی مهم در شکل گیری جامعه پذیری و اجتماعی شدن شهروندان بسیار مهم است ؛ و بررسی رابطه قدرت با فضاء شهری از زمینه های مهمی است که می توان در شکل گیری برنامه ریزی های مدیریت شهری بر آن توجه کرد .

    از بعد دیگرشهر دارای نوع روابط فرهنگی خاص است؛ که  این روابط انسانی و فرهنگی خاص، در زمینه رشد و ارتقاء فرهنگ شهروندی، زمینه متمایزی را از سایر  سبک های زندگی ( روستایی – عشایری) بوجود می آورد. بر این اساس درتعریفی عام باید  « شهر را زیست گاهی دانست که انسان ساخته و در زیر یک قدرت سیاسی مشخص ، که تمرکز جمعیتی نسبتاً پایداری را درون خود جای می دهد ، فضاهایی ویژه بر اساس تخصص های حرفه ای بوجود می آورد ، تفکیکی کمابیش مشخص و فزاینده میان بافت های مسکونی و بافت های کاری ایجاد می کند و فرهنگی خاص را به مثابه حاصلی از روابط درونی خویش پدید می آورد که درون خود خرده فرهنگ های بی شمار را حمل می کند »    ( فکوهی ، 1383 : 29 )

    در دهه های اخیر مدیریت شهرداری ها وشوراهای اسلامی در ایران  به ابعاد فرهنگی و اجتماعی شهر توجه زیادی کرده اند، و با تشکیل حوزه فرهنگی و اجتماعی در ساختار سیستماتیک خود تمهیدات و برنامه های خاصی برای ارتقاء فرهنگ شهروندی در نظر گرفته اند؛ لذا در این حوزه، فرایند اجتماعی شدن و آموزش اجتماعی شیوه زندگی شهرنشینی از اصول مهم و اساسی ساختار نظام توسعه فرهنگی شهراست ؛که کمک شایانی  به ارتقاء فرهنگ شهروندی می نماید؛ و در هر منطقه شهری با توجه به ساختار فضای فرهنگی و اجتماعی آن ، برنامه ها و آموزش های خاصی در زمینه نهادینه کردن فرهنگ شهرنشینی  باید انجام داد.

طرح مسأله

    اجتماعی شدن یا جامعه پذیری از فرایندهای اساسی شکل گیری هر جامعه ای است، که در تثبیت نظام اجتماعی و ساختار فرهنگ یک جامعه شهری بسیار مهم است . این فرایند در هر جامعه ای به شکل گیری هویت فرهنگی خاصی منجربه شده ، و با شکل گیری این هویت می توان این جامعه را از سایر جوامع ( روستائی و عشایری) جدا کرد .

    از بعد دیگر اجتماعی شدن یا جامعه پذیری در هویت بخشی به فرهنگ شهرنشینی بسیار کمک شایانی کرده است، و این فضاء را از سایر فضاءهای زندگی متمایز می کند. چنین فرایندی از طریق کنش متقابل انسانی، پایداری روابط متقابل ‌میان شهروندان و آموزش ضوابط زندگی شهری به تثبیت کردن هویت اجتماعی شهر بعنوان پدیده و فضای خاص کمک شایانی کرده . به عبارتی اجتماعی شدن «‌ فرآیندی که بر پایه آن مجموعه حیات و فعالیت های انسانی در شبکه وابستگیهای متقابل اجتماعی جای می یابند پدیده اجتماعی شدن از تعداد بسیاری از عوامل نظیر تجمع وسیع انسانها ، مقتضیات فنی،‌ عقلانی شدن حیات و تقبل پاسخگویی به نیازهای روز افزون جمعی توسط مسئولان دولتی منشأ می گیرد . » ( بیرو ،1375 : 1363 ) این فرایند در شهر شامل تمام فعالیت هایی است که انسانها به صورت روزمره برای ادامه حیات با یکدیگر تعامل متقابل باید  انجام دهند .

    شهر به عنوان فضایی که انسانها به صورت تجمع یافته کنار هم زندگی می کنند، و احتیاج به یکسری از ضوابط عام دارند که باید در طی زندگی روزمره در ادامه حیات خود آنها را رعایت کنند ؛ این ضوابط عام ،منجر به شکل گیری هویت فرهنگی خاص می گردد؛ باید طبق برنامه ریزی های فرهنگی و اجتماعی به شهروندان چنین هویتی آموزش داده شود .

    شهر به عنوان یک فضاء اجتماعی دارای حدود و ثغور است که عناصر اجتماعی متفاوتی را در خود در کنار یکدیگر جای داده است ؛ و این عناصر در این فضاء با یکدیگر ارتباط متقابل دارند؛ این فضاء یک واقعیت جامعه شناختی است که بازیگران آن به صورت متقابل با یکدیگر پیوند داشته. مدیریت شهری از طریق ارائه فعالیت ها و خدمات فرهنگی و اجتماعی به این فضاء معنا می بخشند ؛ د راین فضاءها  نمادها ،اشکال و سیستم های اجتماعی را تولید می کنند و آن را بصورت کالاهای اجتماعی و فرهنگی بطور مستقیم و غیرمستقیم در جهت تکامل و توسعه مادی و غیرمادی فرهنگ شهروندی با توجه به هویت فرهنگی خاص ارائه می کنند .

    از بعد انسان شناختی، شهر یک واقعیت انسانی است که فرهنگ خاص در آن بوجود می آید.این فرهنگ از طریق درونی شدن و نهادینه ساختن ارزش ها و هنجارهای خاص، از سایر شیوه های زندگی جدا می گردد . در این ساختار انسانی، افراد جامعه باید به انتقال و اجتماعی شدن هنجارها و ارزش های متناسب با شیوه زندگی شهری بپردازند؛ و آن را نسل به نسل به صورت مستقیم و غیرمستقیم بطوری صحیح انتقال دهند .

     از بعد دیگر فرهنگ به عنوان یک واقعیت اجتماعی و انسانی همراه با دستاوردهای مادی و معنوی در شهر بوجود می آید . در این فضاء الگوهای رفتاری خاص برای ارتباط متقابل میان اعضاء جامعه رواج دارد ؛ که افراد جامعه شهری باید آن الگوها را کسب کنند و به صورت نهادینه یافته در ساختار شیوه زندگی خود به کار ببرند . این بعد از ویژگی انسان بیانگر اهمیت رفتارهای اکتسابی در انسان است که زندگی او را از سایر موجودات جدا می کند و این عامل جزءپدیده های جامعه پذیری و اجتماعی شدن است . انسانها با آموختن رفتارهای اکتسابی در جامعه نیازهای خود را حل می کنند.؛ شهر جایگاهی است برای آموختن این رفتارها که در طی زمان این رفتارها در ساختار فرهنگی شهرنشینان متفاوت است.مدیریت شهری در هر زمان و موقعیت خاص باید به آموزش این رفتارهای اکتسابی بپردازند؛ و از طریق شیوه ها و ابزارهای مختلف این رفتارها به افراد آموزش دهند؛ محتوای این الگوهای رفتاری همان ارزش ها ، هنجارها ، قواعد و ضوابط اخلاق اجتماعی  فرهنگ شهروندی است که منجر به شکل گیری هویت فرهنگی خاص شده است . مدیریت فرهنگی حوزه شهری در طی برنامه های بلندمدت و کوتاه مدت باید

ساماندهي و ديجيتالي کردن اسناد تاريخي توسعه شهري درايران

دکتر سليماني

دانشگاه بين المللي چابهار

چکيده:

تاريخنگاري ما ايرانيان بويژه در دوره معاصر، بطور عمده سياسي بوده و به رخدادهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي كمتر پرداخته شده است. با توجه به اين حقيقت كه نهادهاي مدني در اين دوره تأسيس شده اند، اطلاعات ما از سير تحولات اجتماعي كشورمان بسيار اندك است. اين مشكل از آنجا ناشي مي شود كه شكل بندي هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه ايراني كمتر در منابع رسمي تاريخي و منتشر شده اين دوره انعكاس يافته اند. اين آثار بيش از شصت سال است كه مورد اسفاده مورخين قرار گرفته و هنوز عمده مراجع تحقيقات جديد را همين منابع، كه ديگر  مطلب تازه اي در آنها يافت نمي شود، تشكيل مي دهد. ما در برابر اين پرسش نسل جديد كه معماران واقعي جامعه ما چه كساني بوده اند، ناچار به سكوت هستيم. واقعاً راه آهن ما را صرفاً آلماني ها و آمريكائي ها ساختند و صنعت نفت كشورمان را انگليسي ها بنا كرده و توسعه دادند؟ راهها، توسعه شهرها و ساخت بيمارستان ها و مدارس و... توسط چه كساني انجام شد؟ ما براي پاسخ به پرسش هاي فوق و پرسش هائي از اين قبيل نيازمند منابع جديد هستيم.

جستجوي ما در اسناد، حكايت از اين دارد كه ايرانيان در توسعه ي گسترده كشور خود نقش بسيار شورانگيز داشته اند. اما اين حقيقت از دل كتاب هاي تاريخي منتشر شده بيرون نمي آيد. از طرف ديگر ساماندهي و طبقه بندي  اسناد در بايگاني هاي رسمي كشور با ضعف ها و مشكلات بسيار جدّي روبرو است. و اين مشكل يكي از موانع عمده در سر راه پژوهش هاي مربوط به توسعه شهري به شمار مي‌رود. 

موضوع: بررسي علل تاريخي نظم گريزي،  در زندگي شهري ايرانيان

پاسخ به اين پرسش كه چرا ايرانيان به نظم اجتماعي تن نمي دهند و يا به سختي زير بار آن مي روند، پاسخي است بسيار اساسي. دست يافتن به اين پاسخ مي تواند ما را در رهگيري علل عقب ماندگي جامعه ايراني بطور جدي كمك كند. به منظور درك سريعتر و راحتر از مطلب فوق، بحث را با طرح چند پرسش ساده پيش مي بريم.

به عنوان مثال چرا يك عابر پياده در برابر چراغ قرمز در سر چهارراه ها تحمل نمي كند تا چراغ سبز شود و سپس از عرض خيابان عبور كند. و نيز بارها ديده ايم كه سرنشينان خودروهاي حتي بسيار گران قيمت، پس از خوردن ميوه و يا بستني، پوست ميوه و يا ظرف بستني را به خارج از خودروي خود پرتاب مي كنند. چرا آنقدر كه پاكيزگي داخل خودرو (حوزه خصوصي) براي سرنشين آن اهميت دارد، بهداشت محيط (حوزه عمومي) براي آن ها فاقد اهميت است. اين گونه پرسش ها را مي توان تعميم داد. چرا رؤساي ادارات عموماَ ترجيح مي دهند، مسئولين زيردست خود را از ميان كساني انتخاب كنند كه از زمره دوستان و نزديكان (متعلق به حوزه خصوصي) آنان هستند. چرا حوزه خصوصي در نزد ما ايرانيان بر حوزه عمومي تقدم دارد.

براي پاسخ به پرسش هاي فوق مي توان از نظرات جامعه شناسان، دانشمندان علوم سياسي و مديران شهري بهره گرفت، ولي در اينجا قصد داريم با مراجعه به شهرهاي شهروند ساز در تاريخ اروپا و مقايسه آن ها با شهرهاي تاريخي ايران، به تبار شناسي مشكل فوق بپردازيم.  

پديده نظم اجتماعي و تن دادن به آن اساساَ مقوله اي است مدني. بنابراين شكل گيري نظم اجتماعي و تبعيت مردم از آن ويا دلايل عدم شكل گيري آن را، بايد در شهر (مدينه) و تاريخ تحولات مربوط به آن، جستجو كرد.

شهر در تاريخ قدمت چند هزار ساله دارد، از سومر و آكد و آتن، هكمتانه و تيسفون در عهد باستان گرفته تا ري و اصفهان در دوره اسلامي. حضور اين شهرها در پهنه تاريخ بدين معني نيست كه الزاماَ در همه آن ها نظم مدني وجود داشته است. اولين شهري كه در آن نظم مدني برقرار بوده و تاريخ از چگونگي شكل گيري اين انتظام مدني با ذكر جزئيات سخن گفته است، دولت شهر آتن است.

نزديك به شش قرن قبل از ميلاد (594 ق.م) مصلح بزرگي بنام سولون در سن 45 سالگي، اصلاحاتي را در اين شهر پياده كرد كه بنياني شد براي دموكراسي  مششع شهر آتن در دوره پريكلس (461-429ق.م).

از منظر معماري، طراحي شهر آتن به گونه اي بود كه در مركز شهر ميداني وجود داشت بنام آگورا (الهه جماعت). ساكنين شهر كه نام و مشخصات آن ها در يك دفتر مخصوص ثبت شده بود و بر اساس روايت ويل دورانت تعداد آنان به 43 هزار نفر مي رسيد، در اين ميدان اجتماع كرده و در باره امور

شهر كلاسيك غربي

شهر يوناني يا  پوليس (Police):

مهمترين دستاورد زندگي شهري در يونان باستان در زمينه سازمان اجتماعي بود و نه تكنولوژي . اختراع دولتشهر(polis) گام مهمي بود كه يونانيان برداشتند . واحد زندگي مدني در يونان شهر هاي با حكومت مستقل بود كه دولتشهر خوانده مي شدند. در يونان باستان هر گز دولت ملي بزرگتر از شهر به وجود نيامد و براي يونانيان باستان مفهوم دولت ملي ناشناخته بود.

در يونان شهروند كسي بود كه اجدادش به خدا يا خداياني مي رسيد كه  مسئول و نگهبان  شهر  بودند 

( جد اسطوره اي مشترك ) به همين جهت در نيايش مشترك شهروندان شركت مي كرد و حق عبادت در معبد خدايان مشترك شهروندا ن را داشت . مثلا ً مردم آتن خود از اعقاب الهه آتنا مي دانستند كه الهه حامي شهر آتن بود . به همين جهت وقتي سقراط بخاطر ترديد كردن در وجود خدايان محكوم شناخته شد به او اختيار دادند تا ميان تبعيد و يا نوشيدن جام شوكران يكي را انتخاب كند و سقراط بي درنگ نوشيدن جام زهر را برگزيد زيرا براي يك شهروند يونان باستان كه منبع تمام هويتش شهري بود كه به آن تعلق داشت نفي بلد به معناي بي هويتي و نابودي كامل روحي و وضعيتي غير قابل تحمل بود . يونانيان هيچگاه شهروندي را به واحدهاي سياسي بزرگتر از دولتشهر گسترش ندادند اين كار را روميان كردند .

   در دوران دموكراسي مفهوم قانون ، آزادي بيان و شخصيت فردي شهروندان بوجود آمد . دريونان باستان اعتقادبه قانون وجود داشت دموستين حكيم مي گفت : " همه زندگي انسان چه در شهر بزرگ زندگي كند و چه در شهري كوچك توسط طبيعت و قانون تعيين مي شود ،‌طبيعت آدمها فرد به فرد متفاوت است . اما قانون ميراث عموم مردم است و براي همه يكسان است زيرا همه خواهان عدالت ،‌زيبا يي و مفيديت هستند"، زيبايي دوستي و حساسيت هنري از ويژگيهاي فرهنگ يونان باستان بود. خرد گرائي و تعقل آزاد وكنجكاوي كردن در ماهيت جهان نيز يكي ديگر از مشخصات يونانيان باستان بود و همين ويژگي باعث شد تا فلسفه در اين سرزمين بال وپر بگيرد و بعد از آنجا در سرزمينهاي ديگر پخش شود .

    در يونان باستان شيوه توليد مبتني بر برده داري بود . يونانيان خارجياني را كه در جنگها اسير كرده بودند به عنوان ملك و دارائي خود نگاه مي كردند و آنها را در مزرعه و كارگاه به كار مي گرفتند . بردگان ملك آزاد مردان يوناني محسوب مي شدند . حق داشتن ملك نداشتند و جان و زندگي آنها فقط به اراده ارباب يوناني بستگي داشت . حقوق بشر و شهروندي فقط به يونانيان آزاد مربوط مي شد نه بردگان ،‌خارجيان و يا زنان و كودكان. يونانيان همه خارجيان را بربر مي ناميدند و چون ايشان را از اعقاب خدايان المپ  نمي دانستند در نظرشان خوار و خفيف بودند و مرتبتي فروتراز انسان داشتند . يونانيان

بررسي مفهوم "شهرديجيتالي" و مزاياي ايجاد آن

علي سلسله

كارشناسي ارشد شهرسازي (دانشجو)، دانشگاه علم و صنعت ايران

چكيده

تغييرات گسترده وپيشرفت هاي به دست آمده در عرصه تکنولوژي اطلاعات وارتباطات در دهه هاي اخير، ضرورت تجديدنظر در مسائل مختلف سازماني را امري اجتناب ناپذير کرده است. فراگير شدن استفاده از فناوريهاي اطلاعات وارتباطات نظير اينترنت، پست ديجيتالي وشبکه هاي کامپيوتري، منجر به آن شده تا شکل هاي سازماني نوين، پا به عرصه وجود بگذارند که با سازمانهاي سنتي، بزرگ و ديوانسالار کاملا متفاوت هستند.

دولت ديجيتالي شيوه اي براي دولتها به منظور استفاده از فن آوري اطلاعات است که تسهيلات لازم جهت دسترسي مناسب به اطلاعات وخدمات دولتي، اصلاح کيفيت خدمات و ارائه فرصت هاي بيشتر براي مشارکت در فرايند ونهادهاي مردم سالار را فراهم مي آورد. در دولت ديجيتالي شهروندان مي توانند بدون مراجعه به ادارات وسازمانهاي دولتي از طريق کامپيوتر متصل شده وخدمات مورد نياز خود را بدون حضور در يک مکان خاص ( به اسم اداره) و زمان مشخص ( به اسم ساعات اداري) بصورت شبانه روزي و کل ايام هفته دريافت دارند.

شهرهاي ديجيتالي: نرم افزار، سخت افزار و بستر مورد نياز را براي دسترسي شهروندان در تمامي اوقات شبانه روز به پايگاههاي داده خدمات دولتي وبخش خصوصي بر روي شبکه وب فراهم مي آورند.

در اين مقاله،پژوهشگر با روش تحقيق اسنادي، در پي: شناخت مفاهيم شهر و دولت ديجيتالي مي باشد و از اين طريق راهکارها، خدمات و پيامدهاي ايجاد آنها را جستجو مي نمايد.

كلمات كليدي: شهر ديجيتالي، دولت ديجيتالي، فناوري اطلاعات و ارتباطات

1-مقدمه

براساس تحقيقات بانك جهاني، با وجودي كه بيش از يك ميليارد انسان همچنان در فقر مطلق به سر مي‌برند، كشورهاي در حال توسعه، در طي بيست سال گذشته، توانستند سطح زندگي خود را ارتقاء دهند. در ميان كشورهايي كه سطح سرانه درآمد آنها بسيار پائين بوده است، مي‌توان از چين و هند يادنمودكه امروزه با تلاش بسيار، توانسته اند جايگاه خود را در ميان بزرگترين توليد كنندگان صنعتي و صادر كنندگان جهاني، بهبود بخشند.

فناوري اطلاعات، به عنوان يكي از اَبَر ابزارهاي تاثير گذار بر تمامي فرايندهاي اقتصادي و اجتماعي، وسيله‌اي حياتي براي رسيدن به توسعه پايدار، به ويژه براي كشورهاي در حال توسعه است. نياز اندك IT به مواد و انرژي، كمك به رشد اقتصادي و تاثير آن بر افزايش بهره وري و كارايي توليدات و خدمات (و كاهش بار ديوانسالاري سنتي)، موجب علاقه روزافزون به اين فناوري شده است. در كشورهاي صنعتي، فناوري اطلاعات در زمينه‌هاي كشاورزي، بهداشت و درمان، امور اداري، صنايع، محيط زيست، ارتباطات، تجارت وغيره تغييرات مثبت بسياري را پديد آورده است و اكنون، مرحله به مرحله، به كشورهاي درحال توسعه نفوذ مي‌يابد.

از اين رو، كسب تخصص نظري و عملي در برخي شاخه‌هاي اين تكنولوژي براي تمامي شهروندان، به ويژه جوانان ايراني توصيه مي‌شود. در عصر حاضر اطلاعات و اطلاع رساني، مهمترين ابزار استراتژيك براي مديريت و ادارة صحيح همة واحدهاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي محسوب مي‌گردد. به دليل اهميت اطلاعات در فرايند تصميم گيري، فناوري اطلاعات در جهان با سرعت چشمگيري در حال توسعه است وتمامي فعاليت‌هاي روزمره بشر را تحت تاثير قرار داده است. اجلاس جهاني سران دربارة جامعه اطلاعاتي كه در 19 تا 21 آذرماه 1382 با شركت رهبران كشورها، نمايندگان بخش دولتي، خصوصي

نظريه‌هاي حاكم بر كالبد شهرهاي كشورهاي اسلامي

مهندس حسين كلانتري خليل‌آباد

عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي و دانشجوي دكتري برنامه‌ريزي شهري دانشگاه تهران

دكتر احمدپوراحمد

استاد دانشگاه تهران

سيداحمد صالحي مرند

عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي

چكيده

شهرهاي كشورهاي اسلامي حاصل فرهنگ و تمدن اسلامي است. اين شهرها عناصر فرهنگي و معماري دنيا را جذب و ذخيره كرده و روابط اجتماعي در آن بر پايه ارزش‌هاي ديني سامان يافته و چهره فيزيكي آن يادآور هويت اسلامي ساكنان آن است. به عبارتي در شهرهاي كشورهاي اسلامي مظاهر تمدن اسلامي نمود دارد و داراي هويت خاص فضايي، فرهنگي و تاريخي است كه ويژگي‌هاي آن در ارتباط با دين اسلام و از قرآن و سنت نشأت گرفته است. در اين شهرها ارتباط ذاتي، كلي و ساختاري بين يك دين و فضاي مصنوع شهري و مناسبات فردي و اجتماعي مشاهده مي‌شود.

عوامل تأثيرگذار بر پيدايش، معماري، نظم، طول و عرض معابر و به طور كلي بافت شهرهاي كشورهاي اسلامي متفاوت هستند. در اين مقاله با توجه به اين سئوال اصلي كه چه عواملي در پيدايش، معماري و به طور كلي بافت شهرهاي كشورهاي اسلامي نقش دارند؟ مطالعات به روش توصيفي ـ تحليلي و به صورت اسنادي ـ كتابخانه‌اي انجام و نظريه‌هاي متفاوت شرق‌شناسان و غربي‌ها در اين خصوص بررسي شده است. آنچه از جمع‌بندي اين نظريه‌ها مي‌توان استخراج نمود، اين است كه عوامل طبيعي، انساني، مقتضيات زماني، وسايل حمل و نقل معمول و متداول، تجارت و عوامل دفاعي و امنيتي بر كالبد اين شهرها تأثيرگذار بوده است.

واژگان كليدي: شهرهاي كشورهاي اسلامي، نظريه‌ها، معماري اسلامي

مقدمه

در مورد پيدايش شهرها مطالعات مختلفي انجام شده، ولي ابعاد اين تحقيقات مكمل يكديگر نيستند و مطالعات صرفاً جزئيات را به صورت مستقل و جداگانه مورد بررسي و توجه قرار داده و رابطه اين اجزاء را با مجموعه كلي در نظر نگرفته‌اند، بخش مهمي از تحقيقات انجام شده، در سطح توصيف باقي مانده‌اند، بررسي‌هاي صورت گرفته چندان تحليلي نيستند و غالباً نگرش آن‌ها به شهر اسلامي، مقاطع خاصي از تاريخ و مكان‌هاي خاصي را در بر گرفته است. از طرفي تحقيقات انجام شده در مورد شهرهاي كشورهاي اسلامي تا حدود زيادي متأثر از چارچوب مفاهيم و قوانين اجتماعي، سياسي و اقتصادي حاكم بر شهرهاي غربي و مطابق با موازين و معيارهاي مطالعه اين شهرها صورت پذيرفته است. محور اصلي مطالعات آن‌ها مبتني بر مقايسه شهرهاي كشورهاي اسلامي با شهرهاي اروپايي بوده، تا ضمن سلب اصالت شهرهاي كشورهاي اسلامي، آن‌ها را از هويت خود محو كرده و از اهميت آن‌ها بكاهد.

بسياري از شرق‌شناسان، براي متهم كردن دين مبين اسلام به دوري از مدنيت، به بررسي مغرضانه تاريخ شهرسازي پس از ظهور اسلام پرداختند. آن‌ها با ذهنيت و تصوري كه از پيش درباره ساختار شهر اروپايي و عوامل مؤثر در شكل‌گيري آن داشتند، به نقد و بررسي شهر اسلامي پرداختند تا در نهايت نتيجه بگيرند كه طراحي و ساختار شهر اسلامي، فاقد اصالت تقليدي ناشيانه از سبك‌هاي شهر رومي، يوناني و احياناً ايران‌باستان بوده است.نكته مهم اين است كه در حال حاضر برخي از صاحب‌نظران اساساً در تعبير شهر اسلامي ترديد دارند و استفاده از آن را رد مي‌كنند. بسياري از مطالعات انجام شده با هدف توجيه علل برتري تمدن غرب بر ديگران و بيان ريشه‌هاي عقب ماندگي ملل است. در اغلب نوشته‌ها، اسلام عامل مؤثري در شكل‌گيري كالبدي شهر تلقي نشده و كانون توجه بيشتر به تأثير اقليم، ساختار عشيرتي، نيازهاي دفاعي و تجاري در بافت شهر بوده است. تا قرن پيش، مطالعات اروپايي در باب تاريخ شهر عملاً نمونه‌هاي متعلق به ديگر فرهنگ‌ها را ناديده مي‌گرفت. در مورد شهرهاي عربي اسلامي نيز به گونه‌اي رفتار مي‌شد كه گويي تجسم زوال و ركودند. شهر اسلامي به نوعي ضد شهر تبديل شد كه اروپائيان در آن گذشته خود را مي‌ديدند.

تا اين اواخر، هدف مطالعات بي‌اعتبار كردن ويژگي‌هاي اسلامي و جايگزيني آن با مفهوم شرقي بود. اين ادعا بر اين پايه استوار بود كه فرم شهري و نظام سازماني غالب در اكثر شهرهاي سنتي در جهان اسلام، بالاخص خاورميانه از الگوهاي پيش از اسلام ريشه گرفته است. (حكيم، 1381: 361)

نقي‌زاده در اين مورد مي‌نويسد: "به دفعات شنيده مي‌شود كه تفاوتي بين شهر اسلامي و ساير شهرها در كالبد وجود ندارد، يا اينكه اصولاً تركيب شهر اسلامي، يا به عبارتي اتصاف شهر به اسلام موضوعي بحث‌انگيز تلقي مي‌شود. اين شبهات را مي‌توان نتيجه فراموش شدن نقش و تأثير جهان‌بيني و فرهنگ جامعه بر شكل‌گيري محيط زندگي انسان دانست. طيف وسيعي از تعابير، تفاسير، ديدگاه‌ها و نظريات در مورد شهر در قلمرو فرهنگ اسلامي ارائه مي‌گردد به طوري كه برخي اصولاً منكر وجود شهر اسلامي بوده و برخي ديگر هر آنچه را كه در طول تاريخ در ممالك مسلمان‌نشين بنا گرديده شهر اسلامي مي‌نامند (نقي‌زاده، 1378: 60ـ47)

از نظر زماني توجه متمركز و حرفه‌اي انديشمندان غربي به موضوع شهر و شهرسازي اسلامي عمدتاً از اوايل قرن بيستم آغاز شد شهر اسلامي نخستين بار در ربع اول قرن بيستم به يك موضوع جدي تحقيقي تبديل شد. پس از آن مطالعات مختلفي صورت گرفت و مقالاتي در اين زمينه انتشار يافت. با توجه به تنوع ديدگاه‌ها و برداشت‌ها از مفهوم و اصطلاح شهر اسلامي، منابع موجود در اين زمينه نيز بسيار متنوع و پراكنده مي‌باشد. برخي از منابع به مطالعه موردي از شهر اسلامي پرداخته‌اند نظير مطالعه شهر فاس، قاهره، دمشق و غيره. برخي منابع به مسائل هنري و معماري در شهر اسلامي پرداخته‌اند. برخي از منابع به مطالعه ويژگي‌ها و عناصر تشكيل دهنده شهر در قلمرو فرهنگ اسلامي پرداخته‌اند و همين طور، تعدادي از منابع، مطالعه تاريخي را شامل مي‌شوند. برخي منابع نيز شهر اسلامي را به عنوان شهر ديني مطرح نموده‌اند و به ويژگي‌هاي ذكر شده از شهر در قرآن و آرمان شهر ديني و شهر منتظران پرداخته‌اند. به طور كلي مي‌توان گفت كه، تحقيقات انجام شده، در مورد شهرهاي كشورهاي اسلامي بيشتر به صورت مطالعه موردي، تاريخي و توصيفي بوده است.

در اين مقاله نظريه‌ها و ديدگاه‌هاي ارائه شده از طرف صاحب‌نظران، شرق‌شناسان، اسلام‌شناسان، ايران‌شناسان و غربي‌ها درباره بنيادهاي شهر، وجه تمايز شهر و روستا، معماري و ويژگي‌هاي معابر مطالعه و بررسي مي‌شود.

بيان مسأله

طي قرن اخير تغيير و تحول عظيمي در شهرهاي كشورهاي اسلامي مشاهده مي‌كنيم. از قرن 19 به بعد كمتر شهري با ويژگي‌هاي خاص اسلامي ـ شرقي و بدون نفوذ تمدن غربي مي‌توان در جهان اسلام پيدا كرد. استعمار انگليس، فرانسه، روس و الگوهاي فرهنگي ـ اجتماعي، تكنولوژي‌ها و طرح‌هاي جديد شهري برگرفته از غرب، نفوذ قابل توجهي در جهان اسلام داشته و تغييرات و دگرگوني‌هاي عظيمي در كالبد شهرهاي جهان اسلام پديد آورده است. مطالعه شهرهاي كشورهاي اسلامي بيانگر اين واقعيت است كه اغلب آن‌ها به دو بافت جديد و قديم تقسيم شده‌اند و مرز آن دو با يكديگر قابل تشخيص است. لذا در مطالعات شهرهاي جهان اسلام به ويژه شهرهاي بزرگ تاريخي براي شناخت هويت، شاخص‌ها و عناصر شهرهاي جهان اسلام بايد به مطالعات انجام شده درباره بافت قديم شهرهاي مذكور توجه بيشتري بنمائيم.

در اين مقاله سعي داريم براي شناخت ماهيت، اصول، اركان و عناصر شهرهاي كشورهاي اسلامي به بررسي ديدگاه‌ها و نظريات مطرح (توسط دانشمندان حوزه‌هاي مختلف علمي به ويژه شهرسازان و جغرافي‌دانان جهان اسلام) بپردازيم.

قابل ذكر است با توجه به اينكه ديدگاه‌هاي ارائه شده درباره شهر در حوزه فرهنگ اسلامي قطعي و مسلم نيست. لذا مدل و الگوي شهر در قلمرو فرهنگ اسلامي نياز به بازشناسي و تحليل دارد. در اين مقاله ضمن مرور نظريات و الگوهاي ارائه شده دربارة

بررسی امکان انطباق مفهوم "محله" بر مناطق مختلف شهری

(مطالعه تطبیقی سه منطقه در شهر قزوین)

زهرا غزنویان

چکیده:

محله‌ها به معنای سنتی‌شان، نهادهای اجتماعی ریشه‌داری در زندگی شهرنشینی ما بوده‌اند و همچنان نیز در برخی نقاط شهرها وجود دارند. طبیعتا ساکنین مناطق مختلف شهر، شهرنشینی را به عنوان الگوی واحدی از یک سبک خاص زندگی تجربه نمی‌کنند و این بیش از هر چیز، ریشه در مسائل خاص هر منطقه و شرایط فرهنگی ساکنانش دارد. این مقاله با بررسی تطبیقی سه محله در شهر قزوین نشان می‌دهد که تجربه زندگی در مناطق فقیر و اقلیت‌نشین جنوبی این شهر بیشترین تماس را با مفهوم سنتی محله دارد و از این لحاظ در مقابل مناطق تازه ساخت و ثروتمندنشین شمالی آن قرار می‌گیرد که فاقد حداقل نشانه‌هایی از وجود محله است. بافت تاریخی و متوسط نشین مرکزی شهر قزوین نیز در حدفاصل این دو قرار می‌گیرد. در نهایت آنچه از بررسی تطبیقی این سه منطقه حاصل می‌شود این است که محله، نهادی کارکردی است، به چند دسته نیاز پاسخ می‌دهد و تا زمانی باقی می‌ماند که بتواند پاسخگوی این نیازها باشد، در غیراین صورت بعید نیست که سست شده، تغییر شکل داده و یا حتی از بین برود.

کلیدواژه:

شهر، محله سنتی، محله جدید، نهاد، نیاز، قزوین، اکراد نواب جنوبی، عبیدزاکان، نوروزیان

مقدمه و طرح مسئله

"طبق برآوردهای سازمان ملل متحد در سال 2025، شصت و سه درصد جمعیت دنیا شهرنشین خواهند شد." ( گیدنز، 1382)  اما شهری که با این سرعت به سمت آن حرکت می‌کنیم کجاست و چه عکس‌العملی در قبال نیازهای ما دارد؟

"شهر، محلی است که در آن غریبه‌ها با هم ملاقات می‌کنند. در مجاورت یکدیگر باقی می‌مانند و مدتی طولانی با هم تعامل دارند بی آنکه دیگر برای هم غریبه نباشند. . . غریبه‌ها ابداعی مدرن نیستند ولی غریبه‌هایی که مدتی طولانی و حتی تا ابد غریبه می‌مانند ابداعی مدرنند!. . . ما می‌ترسیم که تک‌تک همسایگانمان گرگ باشند " (باومن، 1384). شهرهای امروز گرچه محل انباشت حجم بالایی از امکانات رفاهی هستند، اما امنیت در آنها به مسئله‌ای اساسی تبدیل شده است. شلوغی و تنوع بالای فرهنگی از آنها چنان فضاهایی ساخته که به قولی "دیگر دزدها و تبهکاران به جای فرار به کوهستان، به آن روی می‌آورند و در درون انبوهه‌ها پناه می‌گیرند. "(توسعه محله‌ای، 1383) آنچه گیدنز نیز در تشریح ماجرای قتل کاترین جنوویز نسبت به آن هشدار داده و می نویسد:"در مجموع 38

دیرینگی شهرها

خوزستان مهد تمدن پنج هزار ساله

خوزستان از لحاظ حاصلخیزی یکی از بهترین جلگه های ایران است . گاهی به دلیل ویژگیهای آب و هوایی آن می توان در سال دو بار محصول در آن تولید کرد . فراوانی آب ، وسعت خاک و کشاورزی مکانیزه در این منطقه کشور را از لحاظ فرآورده های کشاورزی تامین میکند .

کارون بزرگترین رودخانه ایران با طول 850 کیلومتر از کوههای بختیاری سرچشمه گرفته و زاینده رود اصفهان و دو استان چهارمحال بختیاری و خوزستان را در نوردیده و سرانجام به خلیج پارس می ریزد . همچنین قابلیت کشتیرانی داشته که ایرانیان باستان به کشف آن رسیده اند .

انگلیسی ها در سالهای اخیر کالاها و ابزار صنعتی را از طریق رود کارون و آبراههای خلیج پارس ضمن عبور از اهواز در نزدیکی های مسجد سلیمان

مجلة پژوهشي دانشگاه اصفهان (علوم انساني)

جلد نوزدهم ـ‌ شماره 2 ـ‌ سال 1384

صص 118 ـ‌ 99

فرهنگ فقر، حاشيه نشيني و گر ايش به رفتار بزهكارانه در ميان جوانان حاشيه‌نشين ده ‌پياله شيراز در سال 1383

حبيب احمدي و محمدتقي ايمان

چكيده

            گسترش رفتارهاي بزهكارانه نظير مصرف داروهاي مخدر، مشروبات الكلي، رفتارهاي نامشروع جنسي، خرابكاري[1] و فرار از خانه و مدرسه در بين جوانان مناطق حاشيه‌نشين كلان شهرها همواره مورد توجه جامعه شناسان بوده است. جامعه‌شناسان شهري نظير پارك[2] (1967) ساويج و وارد[3] (1993) و جامعه شناسان انحرافات نظير لاوسون و هيتون[4] (1999) و ريد[5] (2000) تمايل جوانان حاشيه‌نشين به رفتار بزهكارانه را از منظر بي‌سازماني اجتماعي مورد توجه قرار داده‌اند. لوئيس[6] (1998) حاشيه‌نشيني را با «فرهنگ فقر»[7] همراه دانسته و ويژگي‌هاي خاص رواني، فرهنگي واجتماعي كساني‌كه فرهنگ فقر را تجربه مي‌كنند را با «بزهكاري‌جوانان[8]» مرتبط مي‌داند.

 در اين مطالعه از «روش پيمايشي[9]» استفاده شده كه با شيوه «خودگزارشي[10]» اطلاعات مورد نياز در مورد ويژگي‌هاي جمعيت شناختي، اقتصادي و اجتماعي پاسخگويان، مؤلفه‌هاي فرهنگ فقر و گرايش جوانان به رفتار بزهكارانه را جمع‌آوري نموده است. اين مطالعه با هدف بررسي تأثير شاخص‌هاي فرهنگ فقر بر گرايش جوانان به رفتار بزهكارانه انجام گرفته است. جامعه مورد مطالعه جوانان منطقه حاشيه‌نشين ده‌پياله شهر شيراز مي‌باشد. انتخاب برخي از حوزه‌هاي سكونتگاهي جنوب شهر شيراز كه به لحاظ وضعيت اقتصادي مشابه جامعه مورد مطالعه مي باشد به عنوان «گروه مقايسه»[11] به منظور آزمون رابطه فرهنگ فقر با بزهكاري جوانان بوده است. يافته‌هاي حاصل از «تحليل پراكنش دوسويه»[12] بيانگر رابطه معني‌داري حدود 99 درصد بين حاشيه‌نشيني و مؤلفه‌هاي فرهنگ فقر نظير عدم تمايل به پس‌انداز، احساس سرشكستگي و ميل به انزوا و كمبود حمايت ‌خانواده را با گرايش به رفتار بزهكارانه و تعامل بين حاشيه‌نشيني و مؤلفه‌هاي فرهنگ فقر در رابطه با رفتار بزهكارانه جوانان مي‌باشد.

واژه‌هاي كليدي: فرهگ فقر، حاشيه‌نشيني، بزهكاري 

The Culture of Poverty, Asylum and Tendency to Delinquent Behavior among Dehpealeh

 Asylum's Youth

H. Ahmadi and M.T. Iman

Department of Social Sciences, University of Shiraz

Abstract

Growing delinquent behavior such as drug abuse, alcoholism, illegal sexual relations, vandalism and run away from school among youths in the macro cities are regarded by sociologists. Urban sociologists like Park (1967), Savage and Wards (1993) and deviances sociologists like Lawson and Heaton (1999) and Reid (2000) studied the tendency of youth to delinquent behavior in the view of disorganization. Lewis (1998) believes that asylum and the culture of poverty are together and states those who experience the culture of  poverty probably will be involved in delinquent behavior. In this research, a survey method with self-report data is used for collecting those demographic and socio-economic characteristics of the subjects, the culture of poverty components and tendency to delinquent behavior. This study aims to investigate the affects of the culture of poverty indices on youth tendency to delinquent behavior. Population are those who were living in the Dehpealeh as an asylum area in Shiraz city during the study. An area in the south of Shiraz has been selected as comparison group. Results from two way ANOVA show significant relations between asylum and the culture of poverty components like disinclination to saving, tendency to isolation, tendency to delinquent behavior in the interaction between asylum and the culture of poverty components.

Keywords: Culture of poverty, Asylum, Delinquency

مقدمه

            جامعه شناسان، «انحراف اجتماعي»[13] را به عنوان شيوه رفتاري كه بر خلاف وفاق جامعه است در نظر گرفته وآن را به عدم همنوايي با يك هنجار يا مجموعه‌هايي از هنجارهايي كه مورد قبول اكثريت اعضاي يك جامعه واقع شده است تعريف نموده و اصطلاح بزهكاري[14] را هنگامي به كار مي‌برند كه عاملين چنين شيوه رفتاري افراد زير سن قانوني باشند (شوميكر[15]، 199، كندال[16]، 2000). جرم[17] رفتار انحرافي است كه توسط افرادي انجام مي‌شود كه به سن قانوني رسيده‌اند. بنابراين، اهميت بزهكاري جوانان و تفكيك آن از جرم به دليل اينكه بزهكاري اشكال جديدي از انحرافات اجتماعي نظير فرار از خانه و مدرسه و تخريب اموال دولتي و خصوصي است نمي‌باشد، بلكه ارتكاب «رفتار بزهكارانه»[18] بوسيله جوانان[19] تحت تأثير عوامل خاصي است كه با دلايل و انگيزه‌هاي بزرگسالان[20] از ارتكاب «رفتار جنايي»[21] متفاوت است ( احمدي، 1384).

            در تبيين رفتار بزهكارانه عوامل خانوادگي همواره مورد توجه نظريه‌هاي جامعه شناسي انحرافات نظير نظريه كنترل اجتماعي و نظريه فرهنگ فقر بوده است (احمدي، 1377). انگيزه جوانان در انجام رفتار بزهكارانه ممكن است طغيان واعتراض نسبت به ارزش‌هاي خانوادگي و شكاف زياد بين اعضاي آن و احساسات و اميال آني كه از ويژگي‌هاي فرهنگ فقر حاكم بر خانواده است باشد. عدم مسئوليت‌پذيري جوانان به علت حمايت‌هاي قيم مآبانه و سلطه گرايانه والدين از فرزندان، بي‌تفاوتي بيش از حد خانواده‌ها نسبت به فرزندان يا سخت‌گيري بيش از حد آنها، نامناسب بودن و عدم كارآيي كوشش‌هاي والدين در جامعه‌پذيري فرزندان،

نقش مديريت شهري در بسترسازی براي توسعه كارآفريني

داتيس خواجه ئيان

 دانشجوي دكتري مديريت رسانه، دانشگاه تهران

كليد واژه‌ها: كارآفريني شهري، مديريت شهري، توسعه كارآفريني.

   چكيده

مقاله حاضر به بررسي نقش مديريت شهري در گسترش و توسعه كارآفريني در ميان شهروندان مي‌پردازد. با توجه به ظرفيتهاي مديريت شهري در فراهم كردن منابع، ايجاد انگيزه در شهروندان و بسترسازي براي كارآفريني، براي تدوين مدلي قابل استفاده تلاش شد كه راهبرد تأثيرگذاري براي مديريت شهري در سوق دادن كارآفريني به سمت خدمات شهري و ظرفيت سازي مورد نياز شهر نشان دهد. در تدوين چنين مدلي، ابتدا بر مزاياي كارآفريني و ضرورت توجه مديريت شهري به نقش آفريني در آن پرداخته شده است و پيشينه تحقيقات كارآفريني مورد بررسي قرار گرفته است تا عوامل تأثيرگذار بر گسترش كارآفريني شناخته شوند. عوامل تأثيرگذار بر كارآفريني در دو بخش محيطي و فردي شناسايي شده و ارتباطات مديريت شهري با سه سطح شهروندان، دولت و محيط مورد بررسي قرار گرفته است. سپس بر پايه اين نتايج به دست آمده، مدلي ارائه مي‌شود كه چگونگي تأثيرگذاري مديريت شهري در گسترش و توسعه كارآفريني را نشان مي‌دهد. در پايان پيشنهاداتي براي پژوهشها و تحقيقات آتي ارائه شده است.

2.    مقدمه و بيان مسئله

كارآفريني در ساليان اخير به عنوان راهكاري مورد اقبال عمومي در جهت بهبود وضعيت اقتصادي و اجتماعي مطرح شده است. مطالعات بسياري در اين زمينه صورت گرفته است كه چگونه مي‌توان بسترهاي مورد نياز كارآفريني را براي عموم افراد جامعه فراهم كرد. مقامات دولتي تلاش كرده‌اند علاقه به كارآفريني را به عنوان كليدي براي نيرو بخشيدن به اقتصادهاي سرمايه‌داري برانگيزانند (دراكر[1] 1985، رينولدز استوري و وستهد[2] 1994). محققان دانشگاهي كوشيده‌اند درك تصميم‌گيران كشوري را با ارائه مطالعاتي درباره شرايط و فرايندهايي كه باعث تشويق كارآفرينان مي‌شوند بالا ببرند (هوي[3] 1997). در اين زمينه نياز خاصي به يك نظريه‌ كه ابعاد اين محيط را مفهوم‌سازي كند و درباره عوامل تعيين كننده مهم فرضيه بسازد احساس شده است. به همين دليل نظريه‌هاي زيادي توسط نظريه‌پردازان و محققين ارائه گرديده كه تلاش براي شناسايي عوامل برانگيزاننده و تسهيل كننده كارآفريني بوده است. تعدادي از اين نظريه‌ها را در بخش پيشينه پژوهشها مطالعه خواهيم كرد.

در حقيقت كارآفريني نه تنها به عنوان يك نيروي محرك و سازنده اقتصادي، بلكه در بعدي گسترده‌تر به عنوان يك عامل پوياي اجتماعي مورد توجه قرار گرفته است (تيمونز[4]،1997). كارآفريني علاوه بر نقشي كه در گسترش فعاليتهاي اقتصادي بخش خصوصي، كاهش بيكاري، افزايش مهارتهاي توليدي و بازرگاني و نيز سودآوري اقتصادي دارد، در سطح اجتماعي نيز يك عامل متحول كننده و پوياست. گسترده شدن شبكه اجتماعي، افزايش مهارتهاي شهروندان، استفاده بهينه از منابع و ... از جمله بهره‌هايي است كه از توسعه فعاليتهاي كارآفريني به بدنه جامعه مي‌رسد. طبيعتأ مديريت شهري به عنوان نهادي كه مستقيمأ با شهروندان و وضعيت اجتماعي و اقتصادي آنها سروكار دارد، از اين مزايا منتفع خواهد شد.

از سوي ديگر، درگير شدن شهروندان با فعاليتهاي كارآفريني سبب ظرفيت سازي براي خدمت رساني به شهر خواهد شد. با توجه به اصل 44 قانون اساسي كه تمام اهتمام دولت و نظام را در عرصه اقتصادي

فرآیند مدیریت بحران در کاهش بلایای طبیعی(زلزله)

دکتر غلامرضا لطیفی

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی

مقدمه

گسترش شهر و شهرنشینی و افزایش تدریجی تعداد شهرهای بزرگ در جهان به خصوص در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران،از یک طرف و رشد شهرها،تمرکز و تجمع جمعیت و افزایش بارگذاری های محیطی و اقتصادی بر بستر آن ها از طرف دیگر،ضمن توجه بیشتر به شهرها،منجر به پذیرش نقش ها و عملکرهای متعدد شده است.

یکی از موضوعاتی که بیشتر شهرهای بزرگ جهان با آن دست به گریبان هستند،موضوع حوادث طبیعی است.با توجه به ماهیت غیر مترقبه بودن غالب حوادث طبیعی و لزوم اتخاذ سریع و صحیح تصمیم ها و اجرای عملیات،مبانی نظری و بنیادی،دانشی را تحت عنوان مدیریت بحران به وجود آورده است.این دانش به مجموعه فعالیت هایی اتلاق می شود که قبل،بعد و هنگام وقوع بحران کاهش اثرات این حوادث و کاهش آسیب پذیری انجام گیرد.این موضوع ارتباط خاصی با مباحث برنامه ریزی شهری و مدیریت شهری و جغرافیا دارد.با بکارگیری اصول و ضوابط شهرسازی و تبیین مفاهیم موجود در این دانش مانند فرم،بافت و ساخت شهر،کاربری اراضی شهری،شبکه های ارتباطی و زیرساختهای شهری و غیره می توانیم تا حد زیادی اثرات و تبعات ناشی از حوادث طبیعی را کاهش دهیم.گستره جغرافیایی ایران از نظر احتمال وقوع این حوادث بویژه زلزله،از آسیب پذیرترین بخشهای کره زمین است که هرساله وقوع این حوادث موجب خسارت های جانی و مالی فراوان می شود و گستره های شهری نیز همواره تجربه تلخی از بروز این گونه بلایا داشته اند و بنظر میرسد انجام برنامه ریزی خاص جهت مصون سازی هرچه بیشتر فضاهای شهری ضرورت دارد.شهرها به دلیل تمرکز جمعیت و سرمایه گذاری های اقتصادی به شدت آسیب می بینند و این فضاها از آغاز تشکیل خود،فرم و ساختار خاصی جهت رشد انتخاب نموده و در گذر زمان نیز گسترش یافته

‌                                              

‌       ‌دكتر محمدرضا دهشيري‌

‌       ‌خلاصه‌ :

مقاله‌ با تعريف‌ اصلاحات، آغاز و در ذيل‌ آسيب‌شناسي‌ كلان‌ اصلاحات، ابتدا به‌ آسيب‌هاي‌ ساختاري‌ چون‌ ابهام‌ در مفهوم‌ آن، ناهماهنگي، تك‌ بعدي‌ و مقطعي‌ بودن، فقدان‌ برنامه‌ و كنترل، افراط‌ و تفريط‌ و سپس‌ آسيب‌هاي‌ معرفتي‌ آن‌ چون‌ اختلاط‌ با انديشه‌هاي‌ سكولار و ليبرال‌ و تحريف‌ انديشة‌ ديني، و عاقبت‌ به‌ موانع‌ اصلاحات‌ در ايران‌ مي‌پردازد :

اصلاحات‌ به‌ چه‌ معناست؟ بهبودخواهي‌ و سامان‌بخشي‌ به‌ وضع‌ موجود به‌ روش‌ معتدل‌ و تدريجي‌ در زندگي‌ سياسي، اجتماعي‌ و اقتصادي، ايجاد تغييرات‌ سودمند به‌ شيوة‌ تكاملي‌ و مسالمت‌گرا در جهت‌ دستيابي‌ به‌ تعادل‌ و رفع‌ معايب، تصحيح‌ خطاها و متوقف‌سازي‌ سوء استفاده‌هاي‌ اجتماعي، جلوگيري‌ از وقوع‌ بحران‌هاي‌ اجتماعي‌ و سياسي، دادن‌ ساختاري‌ نوين‌ و نظمي‌ بهتر و برنامه‌ريزي‌ شده‌ از طريق‌ نقد اوضاع‌ و يافتن‌ روش‌هاي‌ خروج‌ از تنگناها و نوآوري‌ در ادارة‌ كارآمد جامعه، بهره‌برداري‌ خردمندانه‌ از منابع، كاربرد منظم، حمايت‌ شده‌ و هدف‌دار انرژيهاي‌ انساني،

بررسي تفاوتهاي مديريت مواد زائد جامد شهري شهرهاي تهران و توکيو

سيد محمدرضا علوي مقدم

استاديار دانشکده مهندسي عمران و محيط زيست، دانشگاه صنعتي اميرکبير،

تهران ، خ حافظ ، دانشگاه صنعتي اميرکبير

Emails: alavi@aut.ac.ir, alavim@yahoo.com

در سيستم نوين مديريت مواد زائد شهري که از مراحل مختلفي تشكيل گرديده تمام اجزاي زباله از مرحله «توليد تا دفع نهايي» مورد ارزيابي و بررسي دقيق قرار مي گيرد. هدف از ارائه اين مقاله بررسي تفاوتهاي مديريت مواد زائد جامد شهري دو کلانشهر تهران و توکيو ميباشد. در اين تحقيق مراحل شش گانه مديريت مواد زائد شهري اين دو شهر از توليد تا دفع نهايي مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار ميگيرند. نتايج اين

حومه هاي شهري 

تعريف و فرآيند شکل گيري حومه :

از لحاظ جغرافيايي، حومه يک مکان فيزيکي است در منظر جامعه شناختي، حومه جايگاه طبقه کارگر و خصوصاً مهاجرين مي باشد اگر  چه در آنجا کم و بيش شاهد آرسيتو گراسي، کارکنان، تکنسين هاي کادر متوسط و جوانان با طبقه اجتماعي خاص مي باشيم . طبق فرهنگ لغت اربانيسم، حومه يک قلعه و شهري شده در اطراف يک شهر است. واژه (Banl,eue) از دو قسمت Ban به معني ممنوعيت و lieue به معني مکان تشکيل شده است. حومه قبل از هر چيز يک تعريف اداري دارد و تحت نفوذ مرکز شهر است اما اين تعريف اداري گاه، مطابق با واقعيت نيست: يعني يک شهر مي تواند داراي قلمرو يا ضميمه اي کلي يا جزيي از حومه هاي خود باشد و يا حوزه اي که عمدتاً به منطقه مسکوني اختصاص مي يابد و در بيرون از شهر قرار دارد، حومه خوانده مي شود. پس يک حومه ممکن است به صورت روستا جلوه کند يا شهر را شامل شود.[1] رشد پرشتاب شهر بر زايش حومه سبب است از نظر حقوقي، حومه قلمرو فراتر از حصار شهري را در بر مي گيرد در حاليکه وابسته به شهر است به نظر ماکسن دريو از ديدگاه جغرافيايي حومه نيز متأثر از شهر و متناسب با خواست شهريان است و بر اين اساس در فعاليت هاي کشاورزي حومه تأکيد بر کشت سبزي و صيفي جات مورد نياز است. در زايش حومه ها نقش توسعه خطوط آهن و اتومبيل به ويژه وسايل نقليه اختصاصي را نمي توان به دست کم گرفت، منتهي تأثيرگذاري آنها در زايش حومه ها و شکل پذيري ميدان جاذبه شهري به گونه همسان نيست چرا که علي رغم پيشرفت هاي اقتصادي و تکنيکي هنوز نمي توان اثر مورفولوژي زمين را در تعيين مسير خطوط آهن ناديده گرفت و بر اين اساس حومه هاي نوزادي که بر اثر توسعه خطوط آهن در نقشه جغرافيا ظاهر مي شوند تابع شبکه راه هاي آهني هستند که در گسترش خود کم و بيش از شرايط طبيعي تبعيت کرده و بر اين اساس در ميدان جاذبه شهري نيز ناهماهنگي هايي را به وجود آورده اند اما گسترش شبکه خطوط اتوبوسراني به ويژه وسايل ارتباطي اختصاصي در ناحيه شهري از انعطاف پذيري ويژه اي بهره مند است و به سادگي و با هزينه زيربنايي کم تر بر رشد و توسعه راه ها و ساخت حومه ها در پيرامون ما در شهرها کمک مي کند و بر ايجاد منطقه شهري هماهنگ با ميدان مغناطيسي يکنواخت و يکدست موجب مي شود.[2] بين حومه و حوادث اجتماعي ( از قبيل انقلاب صنعتي، اجتماعي و فرهنگي) وجود دارد. در اروپا ، انقلاب صنعتي، به دو دليل اساساً ، علت مهاجرت، مهاجرت و شکل گيري حومه بوده است:

يکي نياز به نيروي کار براي بخش صنعت و ديگري افزايش مسئوليت هاي اجتماعي و آموزشي به عنوان نمونه در ايران ظاهراً انقلاب سفيد به عنوان انقلاب صنعتي را به عهده داشته است به طور کلي حومه مخصوصي جديد و مربوط به انقلاب صنعتي است زيرا به دلايل اداري يا کارکردي ساکنان دوست ها به شهرها آمدند و در حومه ها متمرکز شدند و به تدريج در اطراف جاده هاي اصلي جايگزين گرديدند. حومه، همانند ديگر اشکال شهري حالت کاربري نظام مند در فضا را يافته است اولين مرحله شکل گيري حومه- در پي انقلاب صنعتي بوده است اين حومه ها بيشتر در اطراف شهرها صنعتي مثل پاريس يافت مي شوند. کارخانه ها و سکونت گاه هاي کارگري، از عوامل اصلي پديد آمدن اين حومه ها هستند نياز به فضاي مناسب بازار، خصوصاً بازارهاي مصرفي صنعتي وجود رودخانه ها، کانال هاي آب ، نزديکي به جاده هاي اصلي را مي توان از ديگر عوامل اين پديده شمرد. دومين مرحله شکل گيري حومه اغلب با گسترش محله هاي مسکوني ارتباط دارد در اين مرحله حومه ها از لحاظ پايبندي به سنت ها، الگوهاي مالي و مسکن و در دسترس بودن فضا، متضاد تند پديده هاي اجتماعي نامناسب، مثل جنگ ها نيز مي توانند عامل مهمي در شکل گيري حومه ها باشند، در اين حالت بخش اعظم جمعيت حومه

شهرهاي جديد به عنوان بخشي از مداخلات

دكتر محمدتقي رهنمايي مهندس حسين كلانتري‌خليل‌آباد

دولت در شهرنشيني

مقدمه:

   بر اساس تحقيقات به عمل آمده توسط سازمان ملل متحد، در هر ثانيه سه نفر و روزانه حدود 250 هزار نفر به جمعيت جهان افزوده مي‌شود كه خود عاملي بر افزايش شهرنشيني است. بر پايه همين تحقيقات، حدود 95% رشد جمعيت در كشورهاي رو به توسعه اتفاق مي‌افتد كه كشور ايران جزئي از اين كشورهاست. در ايران همراه با نفوذ استعمار و از سال 1300 به بعد شهرنشيني و شهرسازي توسط دولت وارد مرحله تازه‌اي شد. اما آغاز دگرگوني‌هاي شديد و تاثيرپذيري از رشد سرمايه‌داري را مي‌توان از اوايل حكومت پهلوي دانست، چرا كه در زمان حكومت قاجار، سرمايه‌داري نتوانست آن طور كه مي‌خواست بر اقتصاد و جامعة ايران حاكم شود.

   به‌ طور كلي تجربه ايران در ايجاد شهرهاي جديد در دو مقطع زماني قبل و بعد از انقلاب و در دو زمينة شهرهاي مسكوني و مرتبط با واحدهاي صنعتي و نفتي (قبل از انقلاب) و حركت جديد برنامه‌ريزي و طراحي شهرهاي جديد (بعد از انقلاب) قابل بررسي است. اما برنامه‌ريزي و طراحي شهرهاي جديد يك فرايند بوده و اجزاي آن به مثابه عواملي در يك جريان و سيستم پويا در حال تاثير و تاثر هستند. عدم توجه به هر عاملي مي‌تواند بر عواملي ديگر تاثير گذاشته و كل طرح‌ها، برنامه‌ها، تصميم‌ها و تبلور عملي آن‌ها را با مشكل مواجه سازد. نقش مردم يكي از مهم‌ترين آن‌هاست كه غالبا به شكل عمدي يا سهوي به دليل دارا بودن ماهيت غير فيزيكي از نظر طراحان و تصميم گيرندگان پنهان مي‌ماند و به نقش دولت و بخش عمومي در اين خصوص بيشتر توجه شده است. مناسب آن است كه به مساله نقش مردم، آن هم به طور آشكار همان اندازه بها داده شود كه به مسائل كالبدي، معماري و ... بها داده مي‌شود و اين وظيفه‌اي

بسمه تعالی

خانواده در زاغه نشینان یوسف آباد

پژوهشگر :

جمیله عقیقی

نیمه ترم اول

سال : 88 – 1387

مربوط به درس انسان شناسی شهری

E0mail : ja- joon@yahoo.com

چکیده :

شهرنشینی بیش از 5 هزار سال قدمت دارد. اما در روند شهرنشینی حاشیه هایی در اطراف این شهرها به وجود آمد که عنوان زاغه به آنان اطلاق شد. این حاشیه نشینی همواره مورد توجه مسئولان شهری بوده است. اما نه از نظر رسیدگی به کیفیت آن ها بلکه حذف آن ها. زاغه نشینان یا همان حاشیه نشینان از گروه های خاص مردم بوده و همواره سبک زندگی خاصی را دارند. محل مورد نظر تحقیق نیز از گروهی افراد تشکیل شده که همگی زنان مطلقه یا بیوه و تنها هستند و در این تحقیق به نوع زندگی آنها اشاره شده است. شناسایی جغرافیا، اقتصاد و برنامه ریزی و موارد دیگر در این حاشیه ها از نکاتی است که همواره مورد توجه انسان شناسان بوده است. اما علیرغم این بررسی همواره آينده ای مبهم از این گونه زندگی زندگی ها در پیش چشم هست. امروزه حاشینه نشینی یک پدیده معمول در جوامع شده که مسئله شهر را به عنوان یکی از مسائل مهم جامعه شناسی و انسان شناسی مطرح می کند.

کلید واژه ها :

انسان شناسی شهری، حاشیه نشینی، زاغه، زنان بیوه، شهر، فراغت حاشیه نشینان، خانواده

مقدمه و طرح مسئله :

شهرنشینی پدیده قرون جدید است. گر چه شهر و شهرنشینی از حدود 7 هزار سال قبل از میلاد وجود داشته است ولی معنای جدید و توسعه فزاینده آن متعلق به قرون معاصر و جدید است. گسترش شهرنشینی به خصوص در دوره معاصر سبب دل مشغولی بسیاری از نخبگان و صاحبنظران گوناگون به مسائل و پیامدهای ناشی از توسعة شهر و شهرنشینی شده است، گسترش شهرنشینی به عنوان یک پدیده معمول در جوامع موجب شده که مسئله شهر یکی از مسائل مهم جامعه شناسی شود.

ایران تقریباً به سرعت در حال شهری شدن می باشد این مسئله مطالعه شهر و پویشهای شهرنشینی را بیش از پیش ضروری می سازد، جامعه به تازگی قدم در مسیر شهری شدن نهاده است، لذا مسائل و مشکلات اجتماعی، قومی و فرهنگی شهرها روز به روز اهمیت بیشتر خواهد یافت.

هجوم گسترده به شهرها و پیدایش بخش خدمات متورم، حاشیه نشینی گسترده، بیکاری پنهان، پیدایش دوگانگی شیکه های اجتماعی مهاجرین در شهرها می گردد. شهرهای

آلودگی شهر ها

مقدمه:

آلودگی هوا     آنچه به اینجا پیوند دارد... انرژی باد نقشه‌های سینوپتیکی هواشناسی آلودگی هوا فن‌آوری هسته‌ای فیزیک هواشناسی اثر گلخانه‌ای جو خطرات و نکات ایمنی در کار با هیدرازین تولید صنعتی رنگدانه سفید اصطلاحات آلودگی هوا انتقال پایتخت در ایران تولید الکتریسته آلودگی فضا جنگل منابع انرژی ناشی از رسوبات حفاظت در برابر مواد پرتوزا مواد قابل احتراق آلایندگی زیست محیطی سرب هیدروکربن‌های آروماتیک چند هسته‌ای جیوه و نقش آن در آلودگی محیط زیست باران اسیدی تاثیر هوای آلوده داخل خانه روی سلامتی انسان مه دود نور شیمیایی منشا چسبندگی چسب دی‌اکسید کربن سلامتی و بیماری شهری شدن بعد از انقلاب صنعتی پیش بینی هواشناسی و ایستگاههای هواشناسی پرواز مغناطیسی فرودگاه کاربرد کانیها در بخش زیست محیطی جایگاه انسان در تغییرات زمین بهداشت عمومی آثار زیست محیطی مواد معدنی بهداشت و زیست شناسی آلودگیهای زیست محیطی ایران دفاع بدن احتراق و آلودگی هوا استانداردهای حفظ کیفیت هوا کنترل آلودگی هوا طبقه بندی آلاینده‌های هوا ترکیبات اتمسفر اثرات آلودگی هوا بر شرایط جوی آلاینده های شیمیایی هوا شیمی محیط زیست هشدارهای

در جستجوی هویت شهری، رویکردی نو به مسائل شهری

 تحلیلی پیرامون مجموعۀ جدید در جستجوی هویت شهری

طرح مساله

ازنظراجتماعی شهرها مکانهای مناسبی برای شکل گیری نهادهای اجتماعی اعتلای ارزشهای فرهنگی،گسترش و تحکیم روابط و مناسبات اجتماعی و پاسداری ارزش های انسانی وهویت های ملی و محلی هستند. لذا هویت در محیط های شهری به یکی از بحث انگیزترین موضوعات عصر حاضر تبدیل شده است ،تا جا ئی که امروز هرکس به طریقی خودآگاهانه یا ناخودآگاهانه در چنگال نگرانی بی هویتی اسیر است. بی هویتی، ناهماهنگی ویکنواختی که امروزه بر فضای شهرها است و به صورت روزافزونی در حال گسترش است، نه تنها سیمای نامطلوب و محیطی نامأنوس را برای ساکنین ایجاد نموده،بلکه تمامی ابعاد زندگی اجتماعی زیست محیطی را در جوامع شهری تحت الشعاع خود قرارداده است،زیرا فرم فیزکی شهرها در حقیقت هسته جهان اجتماعی است که تمامی ابعاد جامعه از اقتصاد گرفته تا زیبایی شناختی موثر است. تا وقتی که بحران هویت به عنوان موضوعی حل ناشدنی یا حداقل بسیار پیچیده فرض گردد،رهایی ازشرایط کنونی چندان محتمل به نظر نمی رسد یکی از دلایل این فرض آن است که تعریف مشخصی از هویت در دست نیست؛ و همین امر هویت بخشی را دشوار و حتی ناممکن جلوه میدهد.

در واقع مساله هویت شهری یکی از پیچیده ترین و بحث انگیزترین مباحث نظری  در شهرسازی است. چگونه می توان آنرا در شهرها و یا در عناصر معماری ایجاد کرد و یا ارزیابی نمود؟ این سوالی اساسی است که بسیاری از محققین به دنبال یافتن  پاسخی مناسب برای آن هستند.

 در کشور ما که شاید یکی از غنی ترین سرزمین ها از نظر بهره مندی از میراث و دستاوردهای فرهنگی است و از نمودهای آن شهرسازی و معماری ویژه و شناخته شده اش در سطح جهانی می باشد؛با توجه به این مطلب که زندگی امروز خود را چگونه میخواهیم؟ به فردا چگونه می اندیشیم؟ و از گذشته خود چگونه بهره بر می داریم؟ ساحتن شهرها و تولید معماری از حساسیت خاصی برخوردار است و لذا نیازمندیم که هویت گذشته و امروزین این دو را باز شناسیم و آن را تعریف نماییم. در این راستا این سوال به ذهن می آید که آیا

پیک نیک و سازمان یافتگی شهر (مطالعه موردی شهمیرزاد)

گذران اوقات فراغت در قالب پيك نيك در روستاي شهميرزاد از توابع شهرستان سمنان باعث تغيير چهره روستا در چند سال اخير شده است . سمنان شهري كويري با آب و هواي گرم و خشك است در حالي كه در 24 كيلومتري شمال اين شهرستان روستاي شهميرزاد قرار گرفته است كه آب و هوايي معتدل دارد و در طول سال پذيراي مسافران و گردشگراني است كه از هواي نامطلوب شهر خود به آنجا پناه آورده اند . اين روستاي كوچك گاهي در روزهاي تعطيل تا سه برابر جمعيت روستا مسافر و گردشگر دارد . وجود اين جمعيت زياد در بعضي از روزها و به خصوص در فصل تابستان باعث ايجاد مشكلات عديده اي در اين روستا شده است .

در طي 10 سال گذشته افزايش مسافران و گردشگران اين روستا را به بخش و سپس به شهر تبديل كرده است و شهرداري را مجبور كرده است امكانات تفريحي را براي مردم بسازد و يا امكانات موجود را بازسازي كند . امكانات محدود در كنار

موقعيت كودك در شهر

بررسي موردي پرورشگاه مهر طاها

نام استاد:

دكتر ناصر فكوهي

دانشجويان:

مينا اسلامي

مهتاب سليماني

فاطمه اميرخانلو

زمستان 86

فهرست مطالب

عنوان                                                                                   صفحه

چكيده: 1

مقدمه.. 2

سوالات مطرح شده:.. 3

روش‏شناسي.. 4

تاريخچه حمايت از كودكان بي‏سرپرست در ايران.. 4

خانه‏ي مهرطاها و فضاها و كاركردهاي موجود در آن.. 5

فصل اول : جايي كه شهر نيست.. 9

مقدمه.. 9

فصل دوم: چگونگي محيط زندگي كودكان در شهرهاي امروز.. 13

فصل سوم: نحوه اداره و سرپرستي كودكان در موسسه مهرطاها.. 17

مربيان و مشاوران تربيتي.. 17

مصاحبه با يكي از مددكاران موسسه مهرطاها.. 18

مصاحبه با يكي از مددكاران مركز مهر طاها.. 19

فصل چهارم: مشكلات و مسائل و نيازهاي كودكان بي‏سرپرست و بدسرپرست:   24

نيازهاي كودكان بي سرپرست و بدسرپرست پرورشگاهي:.. 26

نياز به داشتن يك حامي:.. 26

گريز از زندگي اجتماعي :.. 26

نياز به اعتماد به نفس:.. 26

نياز به محبت:.. 27

احساس ترس و اضطراب و نياز به امنيت:.. 27

نياز به احساس مالكيت:.. 28

نيازهاي عام كودكان پرورشگاهي.. 28

نتيجه‏گيري.. 29

منابع:.. 31

 نوشهرگرایی

  new urbanism

  نوشهرگرايي ايجاد و ترميم جوامعي با ويژگي هاي گوناگوني ، قابليت پياده روي ، فشردگي ، تحرك و داراي كاربري مختلط تركيب شده از همان اجزاي توسعه مرسوم و شناخته شده اما جمع شده در يك سبك با اختلاط بيشتر را به شكل جوامع كامل ترويج وتقويت مي كند. اين اجزا عبارتند از مسكن، محل كار، مراكز خريد، مكان هاي تفريحي، مدارس، پاركها و تسهيلات ضروري براي زندگي روزانه ساكنان با مسير پياده مناسب براي هركدام . نوشهرگرايي استفاده بيشتر از قطارها وlightrail را به جاي جاده ها و بزرگراههاي پيشنهاد مي كند. زندگي شهري در حال تبديل شدن به بخشي

شهرسازی درپیرامون دنیا

کلان شهرهای برزیل

Erminia     Maricato             ارمینیا  ماریکاتو

هم اهنگ کننده و سرپرست دوره تخصصی دانشکده معماری وشهرسازی دانشگاه ایالتی سائو پا ولو

مسئول سابق دفترایا لتی مسکن وتوسعه شهری متروپل سائو پا ولو

سائوپا ولو  مجله پرسپکتیو   اکتبر و دسامبر 2000

خلا صه 

مقاله حاضر، روند شهرنشینی در برزیل را با توجه به شاخص های  : جمعیتی ( مرگ ومیر، طول عمر، باروری وزاد ولد )، اقتصادی اجتماعی( رشداقتصادی، درآمد، بیکاری، خشونت شهری و..)  وبلاخره از نظرشهرسازی (گسترش شهری وافزایش الونک ومحقر نشینی )   بگونه ای که بتوان  باب مباحثه  وسنجش جوانب مختلف منفی ومثبت انرا گشود ه و چگونگی انرا مورد توجه قراردا د ، بررسی مینماید .

صاحبنظران متعددی مورد مشا وره قرار گرفتند تا اینکه دست یابی به تبیین مستدل وقابل قبولی میسر    گردد  .    شهر نشینی  جامعه برزیلی عمدتا" در سده بیستم  تحقق

تبیین و تعیین هدف در فرآیند برنامه ریزی شهری(مقاله)

شهر و اجزای آن، با مبادلاتی (جرم و انرژی و اطلاعات ) که انجام می دهند، دچار تحول و تغییر می شوند. تحول و تغییر با خود، کمبودها، مسائل و مشکلات ، محدودیت ها و نیا زهایی را به همراه دارد. رفع کمبودها و نیازها و حل کردن مسائل و مشکلات، با تعیین و تبیین هدف شروع می شود. با پرداختن به کمبودها و نیازها و محدودیت ها، هدف ابزاری، و با توجه به مسائل و مشکلات، هدف اساسی(بنیانی) امکان تعیین و تبیین یافته، شهر را در مسیرحرکت مشخص قرار خواهد داد. از این رو، تعیین هدف در فرآیند برنامه ریزی شهر ضرورت یافته، لزوم تعین جایگاه آن در فرآیند یادشده، بیش از پیش احساس می گردد. بررسی و مطالعه شهر با نگرش سیستماتیک، شهر

حاشيه نشيني، فرصت يا تهديد

بعد از جنگ جهاني دوم، از مسائل عمده کشورهاي در حال توسعه، رشد سريع و ناهمگون شهرنشيني بود. رشد مهاجرت روستاييان به شهرهايي بود که هنوز توانايي جذب مهاجرين را نداشتند. اين جمعيت نياز به سرپناهي داشتند و از آنجا که در بازار رسمي زمين و مسکن نمي توانستند نياز خود را برآورده سازند

حاشيه نشيني مسئله شهر هاي فردا (با برخي اشارات به شهر همدان)(اسد نقدی)

حاشيه نشيني همزاد شهر هاي امروزي در همه جاي جهان است و به تعبير امانوئل كاستلز خود سازنده جهان با خصوصيات مشترك متفاوت از جهان هاي تاكنون موجود شده است ، بر اساس برآورد هاي اسكان بشر سازمان ملل حدود يك ميليارد از جمعيت جهان اكنون در زاغه ها و حاشيه هاي شهري يا بصورت اسكان غير رسمي زندگي مي كنند .و بر اساس اهداف هزاره بايد تا 2025

میدان

یکی از عناصر اصلی شالوده شهر – به ویژه در شهرهای کهن – میدان های شهری هستند بسیاری از این میادین به عنوان سازمان دهنده کالبدی و فضایی عناصر پیرامون خود عمل می کنند ( میدان نقش جهان ) اما بسیاری از میادین در شهرهای امروزی تنها نقش ترافیکی داشته و در شبکه حمل و نقل شهری مورد مطالعه قرار می گیرند . این میادین که عموماً در محل تقاطع شبکه راه های شهر پدید می آید در ابتدا جنبه ارتباط دهنده ترافیکی داشته و در صورت سازماندهی با شکل هندسی و کالبدی منظم می تواند به عنوان مفصل سازمان دهنده عناصر کالبدی و فضایی پیرامون خود نیز عمل نماید . بعضی از میادین کهن شهری مانند

نظم شهر و نظم محیط

شهرها دارای محیط خاصی اند . بنابراین نظم های شهر یا سازمان ها ، موردی خاص از نظم های محیطی یا سازمان ها هستند . در بالا گفته شد که نظم ها می توانند در ماهیت عناصری که منظم یا ساماندهی کرده اند ، متفاوت باشند . اما

ترفندهای محوطه سازی در طراحی فضای سبز

استفاده از مصالح

در هنگام استفاده از مصالح در محوطه سازی پارک ها و باغات نیاز به توجه تکنیکی در این خصوص وجود دارد. مثلا استفاده از کالار سیمان در پارک ها که امروزه رایج شده و بسیاری از جنبه های زیبا شناختی آنها را نابود ساخته است. زیرا سیمان از نظر ساختار بسیار ناپایدار است، هنگامی که اولین برف می بارد بسیار شاداب و پرطراوت به نظر می رسد اما پس از آن کیفیت خود را از دست می دهد. دومین مساله این است که برف سمبل پاکی و عفت است و این درحالی است که سیمان و بتون معنای وحشت و خشونت را به انسان القا می کند. بنابراین از سیمان و بتون می بایست در مکان هایی از پارک که در معرض دید نیستند مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل سنگ نشان دهنده استحکام، وحدت و جاودانگی است. سنگ در بسیاری از ادیان مقدس است. مثلا در دین اسلام سنگ سیاهی که در کعبه زائرین ان را می بوسند و معتقدند که از بهشت آمده و در هنگام نزول از آسمان به رنگ سفید بوده اما در اثر گناهانی که بشر مرتکب شده سیاه شده است.

در قدیم دیوار باغها از ملاط ساخته می شدند که بسیار مهربان تر و ملایم تر از سیمان پورتلندی به نظر می رسید. آهک آبی از طریق حرارت دادن گچ و سنگ آهک بمنظور آزاد شدن دی اکسید کربن، بدست می آید. هنگامیکه این مواد دوباره با آب مخلوط شدند و در معرض هوا قرار می گیرند و دوباره با دی اکسد کربن ترکیب شده و به همان حالت شیمیایی اولیه باز می گردد. دی اکسید کربن به استحکام لایه های بیرونی ملاط می افزاید و بهمین دلیل شاید یک قرن بتواند استحکام خود را حفظ کند. این نوع ملاط امروزه از نظر ساختمان سازان دور مانده است در صورتیکه هنوز هم می توان از آن در محوطه سازی پارک ها و باغات استفاده کرد.

مثلا امروزه استفاده از آجر و خشت به کلی از مد افتاده تلقی می شود. اما باید بدانیم که دوام این محصول می تواند با توجه به کیفیت آن مناسب باشد. خشت های گلی که شهر باستانی بابل به کار می رفته بوسیله شل دادن به گل مرطوب درست شده است. این بلوک های گلی سپس در مقابل نور آفتاب خشک می شوند و در مکان مناسب مورد استفاده قرار می گرفتند و در ساخت خانه ها کاربرد داشته اند.

حدود 3 هزار سال پیش از میلاد مسیح انسان این مساله را دریافته بود که هنگامی که گل مرطوب خشک شود تبدیل به ماده ای سخت می شود. در آن زمان از گل رس برای ساخت ظروف استفاده می شد. رومی ها مهارت لازم را در ساخت خشت

تحلیل شهر بارسلونا

پروژه های شهری برای مثال با مسأله توسعه فضاهای شهری (میدان ها ) درگیر شوند ، خدمات ضروری را در شهر ایجاد كنند و آنهایی كه كارایی نداشتند نوسازی شوند. (همچون پاركها ،مدرسه ها و ...) و امكاناتی که هنوز موجود نیست